{"id":159,"date":"2009-07-21T05:39:10","date_gmt":"2009-07-21T10:39:10","guid":{"rendered":"http:\/\/guzelonlu.com\/blog\/?p=159"},"modified":"2015-07-29T08:33:22","modified_gmt":"2015-07-29T06:33:22","slug":"sartre-bunu-bana-neden-yapti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/sartre-bunu-bana-neden-yapti\/","title":{"rendered":"Sartre bunu bana neden yapt\u0131?"},"content":{"rendered":"

1945 y\u0131l\u0131nda \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n hemen ard\u0131ndan Jean-Paul Sartre hem duydu\u011fu merak hem de t\u00fcm Frans\u0131zlar’\u0131n hissetti\u011fi minnet duygusuyla Amerika Birle\u015fik Devletleri’ni ziyaret etti. Kaz\u0131n aya\u011f\u0131n\u0131n farkl\u0131 oldu\u011funu anlamas\u0131 uzun s\u00fcrmedi ve 1946 y\u0131l\u0131nda, orada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131f ayr\u0131m\u0131 ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131ktan, Richard Wright<\/a>‘tan ve Scottsboro davas\u0131<\/a>‘ndan ilham alarak Sayg\u0131l\u0131 Yosma<\/a>‘y\u0131 yazd\u0131. 2005 y\u0131l\u0131nda ben Bahar Malik, bizzat kendim oyunu izledim. \u00d6zellikle metne hayran kald\u0131m ve Andr\u00e9 Gide’den elli sene kadar sonra ayn\u0131 \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm: Bu oyun Sartre’\u0131n ba\u015fyap\u0131tlar\u0131ndan biriydi.<\/p>\n

\"respectful_pros\"<\/p>\n

Sayg\u0131l\u0131 Yosma’da, ABD’nin g\u00fcney eyaletlerinden birine ta\u015f\u0131nmakta olan hayat kad\u0131n\u0131 Lizzy’nin \u00f6yk\u00fcs\u00fc anlat\u0131l\u0131r. Trende kendisini taciz eden d\u00f6rt zengin beyaz adam bu tacizin ard\u0131ndan iki siyahi ile kavga edip birini \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Cinayeti i\u015fleyen beyaz, \u00fcnl\u00fc bir senat\u00f6r\u00fcn ye\u011feni ve n\u00fcfuzlu bir ailenin o\u011fludur. Olay\u0131n tek \u015fahidi Lizzy’dir ve verece\u011fi ifadeye g\u00f6re ya ger\u00e7ek katil ya da zenci tutuklanacakt\u0131r.<\/p>\n

Oyunun metni kadar kurgusunun da kusursuz oldu\u011funa inan\u0131yorum. Oyun sonunda Lizzy, \u00e7ok da \u015fa\u015f\u0131rmayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere beyazlar\u0131n bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 koyamaz ve zengin adam\u0131 kurtar\u0131r. Siz bu ger\u00e7ek\u00e7i sonu okuman\u0131z\u0131n ya da izlemenizin ard\u0131ndan ki\u015fili\u011finize g\u00f6re ya da\u011f\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z ya da gidip Sartre’\u0131n elini s\u0131kmak ve “tebrik ederim” demek istersiniz.<\/p>\n

Sayg\u0131l\u0131 Yosma, ki\u015fisel g\u00fcndemime 2009 ortalar\u0131na do\u011fru tekrar girdi. Biraz daha ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131\u011f\u0131mda beni \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtan bir ger\u00e7ekle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Oyun, Paris, New York, Chicago gibi yerlerde bu sonla sergilenmi\u015f. Oysa Moskova’da de\u011fi\u015ftirilmi\u015f ve Lizzy “Kimse emek\u00e7i zenci karde\u015fimle arama giremez. Sen katil beyaz \u00f6leceksin!” diyerek yalan ifade vermeyi reddeden kahraman bir Sovyet askeri olmu\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc Sovyetler Birli\u011fi’nde di\u011fer son umutsuz ve ideolojilerine ters bulunmu\u015f. Tam ben “Sartre buna ne tepki g\u00f6stermi\u015f?” diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken bir ger\u00e7ekle daha kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldim. Oyunun Fransa’da \u00e7ekilen sinema filmi versiyonunda da Lizzy do\u011fruyu s\u00f6yleyerek zengin beyaz adam\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131na sebep olmu\u015f. Dahas\u0131 filmin sonunda Lizzy ve siyahi adam\u0131n elleri yava\u015f yava\u015f birle\u015firken “Fin” yaz\u0131s\u0131 ekranda g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015f. Oh tanr\u0131m! Ne son ama.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"sartre\"

Bunu bana yapan Sartre Bey<\/p><\/div>\n

Sartre’\u0131n t\u00fcm bunlara tepkisi son derece olumluymu\u015f: “Oyunu binlerce gen\u00e7, \u00e7al\u0131\u015fan insan izledi ve her biri b\u00fcy\u00fck bir umutsuzlukla salonu terk etti. Oyunun sonunda onlara ellerinde en az\u0131ndan bir \u015feyin oldu\u011funu g\u00f6stermek istedim: Umudun” demi\u015f. C\u00fcmleyle ilgili yorum yapmadan di\u011fer paragrafa atl\u0131yorum.<\/p>\n

Sartre’\u0131n edebi kayg\u0131lar\u0131 oldu\u011fu kadar toplumu desteklemek gibi kayg\u0131lar\u0131n\u0131n oldu\u011funu da bilmeme ra\u011fmen t\u00fcm bu s\u00fcreci bir t\u00fcrl\u00fc kabullenemedim. Daha anlay\u0131\u015fl\u0131 yakla\u015fabilmek ad\u0131na biraz daha ara\u015ft\u0131rma bile yapt\u0131m. Hatta “The Play out of context: transferring plays from culture to culture<\/a>” isimli ilgilenenlere tavsiye etmekten \u00e7ekinmeyece\u011fim bir kitap dahi okudum. Bu kitapta \u00fclkeden \u00fclkeye, k\u00fclt\u00fcrden k\u00fclt\u00fcre ya da bir dilden di\u011ferine de\u011fi\u015fen oyunlarla ilgili kapsaml\u0131 bilgi bulabilirsiniz. Fakat t\u00fcm bu giri\u015fimlerim, Sartre’\u0131n muhte\u015fem oyununun sonuna k\u0131ymas\u0131n\u0131 affetmemi sa\u011flayamad\u0131. Sanat kayg\u0131s\u0131yla yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fikli\u011fi destekleyebilirim. \u00d6rne\u011fin, Fowles’un The Magus maceras\u0131n\u0131n arkas\u0131nday\u0131m. Ama Sayg\u0131l\u0131 Yosma k\u0131y\u0131m\u0131n\u0131 onaylayabilmem \u00e7ok zor.<\/p>\n

Bu olay\u0131 duydu\u011fumdan beri akl\u0131ma hep \u015f\u00f6yle bir sahne geliyor: Beckett’in yan\u0131na iki ki\u015fi yakla\u015f\u0131yor ve “Beckett, bu Godot’yu Beklerken iyi oyun, ho\u015f oyun ama Godot’nun bir t\u00fcrl\u00fc gelmemesi ellerinde hi\u00e7bir \u015fey olmayan gen\u00e7 ve \u00e7al\u0131\u015fan kesim \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yarat\u0131yor. Onlara umutlar\u0131n\u0131 geri vermek ad\u0131na Godot hi\u00e7 olmazsa final sahnesinde \u015f\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fcnse. Ne dersin?” diyorlar. Yazar\u0131n g\u00f6sterece\u011fi tepkinin ne olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi size b\u0131rak\u0131yorum.<\/p>\n

Sadece \u015funu hat\u0131rlatmak isterim: Beckett, kendisine \u00e7ok karamsar yaz\u0131yorsun diyenlere cevap olarak “Mutlu G\u00fcnler<\/a>“i yazm\u0131\u015f olan b\u00fcy\u00fck bir yazard\u0131r ve bu anlatt\u0131\u011f\u0131m olay beni her zaman g\u00fcld\u00fcrmeyi ba\u015faran bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n

* Poster g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc buradan<\/a> tan\u0131t\u0131m ama\u00e7l\u0131 ald\u0131m. Telif hakk\u0131 haz\u0131rlayana aittir.
\n<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1945 y\u0131l\u0131nda \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n hemen ard\u0131ndan Jean-Paul Sartre hem duydu\u011fu merak hem de t\u00fcm Frans\u0131zlar’\u0131n hissetti\u011fi minnet duygusuyla Amerika Birle\u015fik Devletleri’ni ziyaret etti. Kaz\u0131n aya\u011f\u0131n\u0131n farkl\u0131 oldu\u011funu anlamas\u0131 uzun s\u00fcrmedi ve 1946 y\u0131l\u0131nda, orada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131f ayr\u0131m\u0131 ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131ktan, Richard Wright‘tan ve Scottsboro davas\u0131‘ndan ilham alarak Sayg\u0131l\u0131 Yosma‘y\u0131 yazd\u0131. 2005 y\u0131l\u0131nda ben Bahar Malik, bizzat kendim oyunu izledim. \u00d6zellikle metne hayran kald\u0131m ve Andr\u00e9 Gide’den elli sene kadar sonra ayn\u0131 \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm: Bu oyun Sartre’\u0131n ba\u015fyap\u0131tlar\u0131ndan biriydi. Sayg\u0131l\u0131 Yosma’da, ABD’nin g\u00fcney eyaletlerinden birine ta\u015f\u0131nmakta olan hayat kad\u0131n\u0131 Lizzy’nin \u00f6yk\u00fcs\u00fc anlat\u0131l\u0131r. Trende kendisini taciz eden d\u00f6rt zengin beyaz adam bu tacizin ard\u0131ndan iki siyahi ile kavga edip birini \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Cinayeti i\u015fleyen beyaz, \u00fcnl\u00fc bir senat\u00f6r\u00fcn ye\u011feni ve n\u00fcfuzlu bir ailenin o\u011fludur. Olay\u0131n tek \u015fahidi Lizzy’dir ve verece\u011fi ifadeye g\u00f6re ya ger\u00e7ek katil ya da zenci tutuklanacakt\u0131r. Oyunun metni kadar kurgusunun da kusursuz oldu\u011funa inan\u0131yorum. Oyun sonunda Lizzy, \u00e7ok da \u015fa\u015f\u0131rmayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere beyazlar\u0131n bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 koyamaz ve zengin adam\u0131 kurtar\u0131r. Siz bu ger\u00e7ek\u00e7i sonu okuman\u0131z\u0131n ya da izlemenizin ard\u0131ndan ki\u015fili\u011finize g\u00f6re ya da\u011f\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z ya da gidip Sartre’\u0131n elini s\u0131kmak ve “tebrik ederim” demek istersiniz.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":176,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42,53],"tags":[58,54,57,56,895],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159"}],"collection":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=159"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3787,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159\/revisions\/3787"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}