{"id":841,"date":"2010-09-02T05:14:05","date_gmt":"2010-09-02T10:14:05","guid":{"rendered":"http:\/\/guzelonlu.com\/blog\/?p=841"},"modified":"2015-07-29T09:02:56","modified_gmt":"2015-07-29T07:02:56","slug":"15-hafta-spark-ve-zaman-kaydirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/15-hafta-spark-ve-zaman-kaydirma\/","title":{"rendered":"15. hafta: Spark ve zaman kayd\u0131rma"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Bu da nedir diyenler i\u00e7in \u015furada<\/a> bir a\u00e7\u0131klama var.<\/p><\/blockquote>\n

Size bir itiraf\u0131m var: Bu haftay\u0131 \u00e7ok k\u0131sa bir yaz\u0131yla ge\u00e7i\u015ftirmeyi planl\u0131yordum. \u0130\u015fte o y\u00fczden defterime sayfalarca not al\u0131nca b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ya\u015fad\u0131m. \u00dczg\u00fcn\u00fcm, yapacak \u00e7ok fazla bir \u015fey yok. Size her \u015feyi anlatmak zorunday\u0131m.<\/p>\n

Bir hik\u00e2yeyi anlatman\u0131n en kolay yolunun olaylar\u0131 olu\u015f s\u0131ras\u0131na g\u00f6re kronolojik olarak okuyucuya iletmek oldu\u011funa herhalde hi\u00e7birinizin itiraz\u0131 olmaz. Ve fakat, yazarlar sevgili okuyucular\u0131n\u0131n ilgisini daha fazla \u00e7ekmek i\u00e7in baz\u0131 ecnebilerin “time-shift” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nteme de s\u0131k s\u0131k ba\u015fvuruyorlar. Bu y\u00f6ntemin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kurgular\u0131 \u015f\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak Odysseia’ya kadar gidebiliriz.<\/p>\n

Zaman kayd\u0131rmada yazar hayat\u0131 bizlere bir olay\u0131n ard\u0131ndan geli\u015fen di\u011fer olay olarak sunmaz. Farkl\u0131 zamanlarda geli\u015fmi\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z olaylar\u0131 s\u0131rayla anlatarak bizlerden bu olaylar aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurmam\u0131z\u0131 bekler. Ge\u00e7mi\u015f ya da gelecekteki bir olaya gidi\u015fimiz \u015fimdi bildi\u011fimiz bir bilgiyi daha de\u011ferli hale getirebilir. Zaman kayd\u0131rman\u0131 sinemadaki e\u015fleni\u011fi flashback\/flashforward metodudur. \u00dcstelik sinemada bunu uygulamak \u00e7ok daha zordur. \u00c7\u00fcnk\u00fc izleyiciye her \u015feyi bilen bir anlat\u0131c\u0131n\u0131n varoldu\u011funu hissettirmenin riskini i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc konumuz olan The Prime of Miss Jean Brodie<\/em>‘nin film uyarlamas\u0131nda bu riske girmeyerek olaylar\u0131n kompleksli\u011fini ve karakter say\u0131s\u0131n\u0131 azaltm\u0131\u015flar, dahas\u0131 olaylar\u0131 kronolojik s\u0131rayla anlatarak kitab\u0131n b\u00fct\u00fcn ruhunu ortadan kald\u0131rmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flar.<\/p>\n

Bu romana ismini veren kahraman\u0131m\u0131z Jean Brodie, Edinburg’da yer alan k\u0131zlar okulunda g\u00f6rev yapan ilgin\u00e7 ve de kimilerine g\u00f6re karizmatik bir \u00f6\u011fretmendir ve \u00f6\u011frencilerinin bir k\u0131sm\u0131yla yak\u0131ndan ilgilidir. Bu ilgiye mazhar olan k\u0131zlar Brodie set olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Bu k\u0131zca\u011f\u0131zlar\u0131n her biri bir \u00f6zellikleri ile okulda nam salm\u0131\u015flard\u0131r (matemati\u011fe olan yatk\u0131nl\u0131k ya da cinselli\u011fe olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fck gibi). Sandy, Brodie set i\u00e7inde yer alan en uyan\u0131k k\u0131zd\u0131r ve g\u00f6zlerinden hi\u00e7bir \u015fey ka\u00e7maz. Roman k\u0131zlar\u0131n senior senesinde ba\u015flar ve s\u0131k s\u0131k Miss Brodie’nin \u00f6\u011fretmenleri oldu\u011fu junior senelerine geri d\u00f6n\u00fcl\u00fcr. Miss Brodie’nin bu d\u00f6nemde k\u0131zlar \u00fczerindeki etkisi \u00e7ok ama \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve hatta k\u0131zlar b\u00fcy\u00fcy\u00fcp de yeti\u015fkin bir kad\u0131n olduklar\u0131nda dahi \u00f6\u011fretmenlerini s\u0131k s\u0131k anarlar.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

David Lodge’\u0131n zaman kayd\u0131rmaya \u00f6rnek olarak verdi\u011fi paragrafta \u00fc\u00e7 ayr\u0131 zaman diliminde dola\u015f\u0131r\u0131z. \u0130lk olarak k\u0131zlar\u0131n junior senelerinde Miss Brodie’nin cinsel ya\u015fam\u0131na kafay\u0131 takmalar\u0131na \u015fahit oluruz. Monica k\u0131zlara Miss Brodie’yi bir di\u011fer \u00f6\u011fretmenleri olan Mr. Lloyd ile \u00f6p\u00fc\u015f\u00fcrken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi\u011finde ona sadece Rose inan\u0131r (Bu anda tarih 1920’lerin sonlar\u0131d\u0131r). Rose’un ileride cinselli\u011fi ile tan\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 da bu paragrafta \u00f6\u011freniriz. K\u0131z\u0131n bu \u015fekilde me\u015fhur oldu\u011fu d\u00f6nem ise 1930’lar\u0131n ba\u015f\u0131d\u0131r. 1950’lerde art\u0131k yeti\u015fkin birer kad\u0131n olduklar\u0131nda Monica Sandy’i ziyaret eder ve \u00f6p\u00fc\u015fme mevzusunu a\u00e7ar. Sandy de Monica’ya Brodie ve Lloyd’un \u00f6p\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu konusunda hak verir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sona erdi\u011finde Sandy Miss Brodie’yi ziyaret etmi\u015ftir ve Miss Brodie bu olay\u0131 Sandy’e itiraf etmi\u015ftir. Kafan\u0131z\u0131 \u00e7ok kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131n fark\u0131nday\u0131m. Ama \u00f6zetle s\u00f6ylemek istedi\u011fim \u015fu: Spark bir paragrafta demin benim nas\u0131l yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rnekledi\u011fim \u00fc\u00e7 ayr\u0131 zaman dilimini ba\u015far\u0131yla anlatabilmi\u015ftir.<\/p>\n

Zaman kayd\u0131rma \u00f6zellikle modern edebiyatta \u00e7ok s\u0131k kullan\u0131lan bir y\u00f6ntem. \u00c7o\u011funlukla karakterlerin haf\u0131zalar\u0131ndaki bir i\u015flemmi\u015f gibi okuyucuya sunuluyor. \u00d6rne\u011fin, anlat\u0131c\u0131 karakterimizin an\u0131lar\u0131n\u0131 tamamen bu metodla anlatt\u0131\u011f\u0131 The Good Soldier<\/a><\/em>‘\u0131 an\u0131msay\u0131n. Gene, projemize konuk olmu\u015f bir di\u011fer yazar olan Graham Greene<\/a>‘in The End of Affair<\/em>‘\u0131 da bu tarz\u0131n en ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rneklerinden biri de\u011filse nedir sizce?<\/p>\n

Muriel Spark’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fahs\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6yk\u00fcde time-shift uygulamak ise daha postmodernist bir yakla\u015f\u0131m. Bu sayede ana karakterin psikolojisinin derinliklerinde ya da s\u00fcreklili\u011fi ge\u00e7ici olan kurguda kaybolma riski ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n

Time-shift demi\u015fken Kurt Vonnegut ve onun g\u00fczel roman\u0131 Slaughterhouse-Five<\/em>‘\u0131 (Mezbaha No:5) anmadan ge\u00e7meyelim. Tralfamador’da t\u00fcm zamanlar\u0131n \u015fimdiki zaman olarak ya\u015fanmas\u0131n\u0131 ve i\u00e7erdi\u011fi bilimkurgu parodisi ile ciddi felsefeyi siz de dahice bulmuyor musunuz?<\/p>\n

B\u00f6ylece bu haftaki eyorlamam\u0131n sonuna geldim. Haftaya tan\u0131d\u0131k sularda John Fowles ve Frans\u0131z Te\u011fmenin Kad\u0131n\u0131<\/em> ile birlikte olaca\u011f\u0131z. Sizi de burada g\u00f6rmekten m\u00fcthi\u015f bir zevk duyar\u0131z. Sevgiler.<\/p>\n

[G\u00fczelonlu’da kullan\u0131lan t\u00fcm Bright Star ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin telif haklar\u0131 yay\u0131nc\u0131 kurulu\u015fa aittir. G\u00fczelonlu’da bilgilendirme amac\u0131yla kullan\u0131lmaktad\u0131r.]<\/span><\/h5>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu da nedir diyenler i\u00e7in \u015furada bir a\u00e7\u0131klama var. Size bir itiraf\u0131m var: Bu haftay\u0131 \u00e7ok k\u0131sa bir yaz\u0131yla ge\u00e7i\u015ftirmeyi planl\u0131yordum. \u0130\u015fte o y\u00fczden defterime sayfalarca not al\u0131nca b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ya\u015fad\u0131m. \u00dczg\u00fcn\u00fcm, yapacak \u00e7ok fazla bir \u015fey yok. Size her \u015feyi anlatmak zorunday\u0131m. Bir hik\u00e2yeyi anlatman\u0131n en kolay yolunun olaylar\u0131 olu\u015f s\u0131ras\u0131na g\u00f6re kronolojik olarak okuyucuya iletmek oldu\u011funa herhalde hi\u00e7birinizin itiraz\u0131 olmaz. Ve fakat, yazarlar sevgili okuyucular\u0131n\u0131n ilgisini daha fazla \u00e7ekmek i\u00e7in baz\u0131 ecnebilerin “time-shift” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nteme de s\u0131k s\u0131k ba\u015fvuruyorlar. Bu y\u00f6ntemin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kurgular\u0131 \u015f\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak Odysseia’ya kadar gidebiliriz.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":846,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[104],"tags":[105,239,107,240,242,241],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/841"}],"collection":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=841"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/841\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3651,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/841\/revisions\/3651"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/guzelonlu.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}