Sanat üstüne

Bir Skagen rüyası

Marie and P.S. Kroyer in Skagen

Bu ara Danimarka sanatıyla biraz fazla içli dışlıyım. Bu içli dışlılığımın Güzelonlu’ya yazı olarak yansıyacağının farkındaydım, ancak nasıl bir yansıma olacağını tahmin edemiyordum. Neyse ki bugün bir gizem daha aydınlığa kavuştu ve uzun süredir kendimden beklediğim Danimarka sanatı yazısını yazıyorum.

Danimarka tarihin hiçbir döneminde sanat merkezi ol(a)mamış bir ülke olmasına rağmen, olamamış diğer ülkeler arasında en şanslılarından biri. 18. ve özellikle 19. yüzyılda zenginleşen ülkelerde, sanatın farklı dönemlerinin etkisini yavaş yavaş (hatta fazlasıyla yavaş) görürüz. Oysa Danimarka sistemli bir çalışmayla 50-60 sene içerisinde bu gelişimi tamamlayıp 19. yüzyılın ikinci yarısına gelindiğinde günün akımlarını yakalayabilmiş. Bunda gerekli kaynaklara ulaşabilecek kadar zengin, haritada o kaynaklara yakın ve o kaynakların ne olduğunu fark edecek ve onlara değer verecek kadar ilgili olmalarının katkısı olduğunu düşünüyorum.

Danimarka sanatına damgasını vuran bir ekip de ülkenin en kuzeyindeki Skagen kasabasında toplanan bir grup ressam olmuş. 1850’lerde Skagen’e sadece deniz yoluyla ulaşılabiliyormuş. Kasabaya demiryolunun yapılmasının ardından gelen ilk ziyaretçi ünlü Hans Christian Andersen’miş. Andersen buranın o kadar çok reklamını yapmış ki bir süre sonra sanat dünyası yazlarını bu ufak balıkçı kasabasında geçirmeye başlamış. Ünlü Skagen ressamlarından Anna Ancher ise Andersen’in Skagen’i ilk kez ziyaret ettiği günlerde kasabada dünyaya gelmiş. Grubun en ünlü ressamı Peder Severin Krøyer, Skagen’e ilk kez 1882 senesinde gelmiş. Skagen ressamları yazlarını kasabada geçirip kışları Fransa, İngiltere ya da Almanya’ya gidiyorlarmış. Bu yüzden de o döneme ait tüm yeniliklerden haberleri olabiliyormuş.

Krøyer bir Paris ziyareti sırasında o günlerde şehirde yeni yeni popüler olmaya başlamış fotoğraf makinelerinden satın almış. Ressam bu makineyle sadece Skagen günlerini kayıt altına almakla kalmamış. Aynı zamanda resmini yapmak istediği temaların fotoğraflarını çekip fotoğraf üzerinden çalışmaya da başlamış. Benim bu fotoğraflardan daha önceden haberim yoktu. Fotoğraflara ve fotoğrafların yansıması olan tablolara birlikte bakmak o kadar hoşuma gitti ki sizi bundan mahrum bırakmak istemedim.

Kroyer - Hip Hip Hurra

Krøyer’in en ünlü tablosu 1888 tarihli Hip, Hip, Hurrah! olabilir. Bu tablo, Michael ve Anna Ancher’ın 1884 yılında evlerinde verdiği partiden bir anı betimler. Tablodaki kişiler soldan sağa Martha Møller Johansen ve eşi ressam Viggo Johansen, Norveçli ressam Christian Krohg, Krøyer, Anna’nın erkek kardeşi Degn Brøndum, Michael Ancher, İsveçli ressam Oscar Björck, ressam Thorvald Niss, öğretmen Helene Christensen, Anna Ancher ve kızı Helga Hencher’dır.

Burada ufak bir parantez açmak istiyorum. Peder Severin Krøyer’in eşi, ressam Marie Krøyer’in hayatını anlatan 2012 yapımı filmde bu sahne de canlandırılır. Orada masada Marie de vardır. Oysa tablonun yapıldığı dönemde çift henüz tanışmamıştı. Dahası P. S. Krøyer, Helene Christensen ile bir ilişki yaşamaktaydı.

Bu tabloya ilham veren aşağıdaki fotoğraf benim çok hoşuma gitti. Krøyer, 1884’te başladığı ve 88’te tamamladığı tabloda Helga’yı büyütmeyi de ihmal etmemiş.

Kroyer_Hip_hip_hurra_Photo

Krøyer çifti Paris’te tanışıp aşık olmuşlar ve kısa bir süre içinde de evlenmişler. Bu evliliğin sonu Severin’in psikolojik rahatsızlıklar sebebiyle iyi olmamış ama evli kaldıkları süre boyunca Severin, Marie’yi pek çok tablosunda model olarak kullanmış. Hatta bu konunun bir Wikipedia maddesi bile var. Aşağıda Severin’in çektiği fotoğraf ve fotoğrafın ardından yaptığı tablo var.

marie kroyer portrait

P. S. Krøyer’in Skagen sahillerini çizdiği tüm tablolar çok güzel. Bunların en ünlülerinden biri de Marie ve Anna Ancher’ı yürüyüş yaparken betimlediği bu tablo.

Kroyer - Anna and Marie at the Skagen Beach

Krøyer, meğer iki yakın arkadaşın bu anlarını da önce fotoğraflamış. (Marie’nin elbisesi can yakıyor.)

Photograph of Anna Ancher and Marie Kroyer at the Skagen Beach

Güller arasında kitap okuyan Marie’nin tablosu insanda Skagen’e ışınlanma hissi uyandırmıyor mu?

Kroyer - Marie sitting in the rose garden

Ve daha fenası tablodaki manzaranın abartı içermediğini görmek değilse, ne?

Peder Severin and Marie Kroyer in the garden

Skagen ressamlarıyla ile ilgili beni en çok büyüleyen şey bir grup insanın (en azından bir süreliğine) kendi Cicely’lerini yaratmış olmaları sanırım. Ve tabii ki belirli şartlar altında insanın kendi Skagen’ini yaratabileceğine olan inancımın güçlenmesi.

Skagen ile ilgili yazmaya devam edeceğimi zannediyorum. Bekleyip görelim.

Previous Post Next Post

Bir de bu yazilar var

5 Yorum

  • Reply e. pinar 26/08/2015 at 13:32

    Resimler çok güzel. Link verdiğiin wikipedia’da su resim cok hosuma gitti dual painting denilen sey olmasindan oturu:
    https://en.wikipedia.org/wiki/P._S._Kr%C3%B8yer%27s_paintings_of_Marie#/media/File:Dobbeltportr%C3%A6t_af_Marie_og_P.S._Kr%C3%B8yer.jpg
    Var mi senin bildigin baska dual paintingler?

    • Reply Bahar Malik 26/08/2015 at 13:45

      Skagenli çiftler arasında böyle bir moda varmış galiba. Anna ve Michael Ancher’da günün sonunda yaptıkları tabloyu değerlendirdikleri anı bir tabloda şöyle çizmişler: http://twitter.com/guzelonlublog/status/633685181963075584

      Bir de iki kardeş vardı dual painting yapan ama hatırlayamadım isimlerini. Akşam bakıp yazarım sana.

  • Reply Arman Unan 01/10/2015 at 21:18

    bu hafta Danimarka filmleri haftası yaptım kendime:))

    Blinkende Lygter 2000, Adams aebler 2005, Pusher 1996, I Kina spiser de hunde 1999, Jagten 2012, Bænken 2000, Arven 2003, Festen 1998

    dahası da var.. Danimarka sinemada çok iyi:))

    • Reply Bahar Malik 01/10/2015 at 21:40

      Pek çok konuda çok iyiler, bu aralar sürekli onlar hakkında konuşuyorum ve Güzelonlu’da binlerce yazı yayımlamamak için kendimi tutuyorum :)

  • Reply Seide Xelilzade 12/08/2016 at 21:00

    Krøyer’ın çalışmaları abartısız Muhteşem. Çektiği fotoğrafları tabloya dönüştürmesine bayıldım. Kareleri eksksiz taşımış tuvale

  • Leave a Reply to Bahar Malik İptal